Γράφει ο Νικόλαος Μάλαμας, Αναλυτής ΚΕΔΙΣΑ
Η συμφωνία ειρήνευσης στη Γάζα ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για το παλαιστινιακό ζήτημα με πολλά ερωτήματα σχετικά με το ποιος θα εκπροσωπήσει το παλαιστινιακό κράτος στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Η συμφωνία ειρήνης για την Γάζα που ανακοινώθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2025, με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ, της Αιγύπτου και του Κατάρ, σηματοδοτεί το τέλος μιας ιδιαίτερα αιματηρής περιόδου και τη μετάβαση σε ένα νέο, με πολλά ερωτηματικά πολιτικό τοπίο. Η διεθνής κοινότητα υιοθετεί ένα σχέδιο που προβλέπει όχι μόνο κατάπαυση του πυρός, αλλά και πολιτική αναδιοργάνωση της Γάζας υπό διεθνή εποπτεία. Η συμφωνία θέτει ως στόχο την αποκατάσταση της σταθερότητας, τη δημιουργία θεσμών διοίκησης και την εκ νέου ενεργοποίηση της Παλαιστινιακής Αρχής στη Γάζα. Το ζήτημα της αναγνώρισης της Παλαιστίνης δεν είναι κάτι καινούργιο, ωστόσο η συμφωνία της Γάζας το επαναφέρει με νέα δεδομένα.
Η Χαμάς
Είναι σαφές πως η Χαμάς αποτελεί ένα κομμάτι ιδιάζουσας σημασίας για το παλαιστινιακό από το 1987. Είναι μία οργάνωση, η οποία παρόλο που θεωρείται τρομοκρατική από τον δυτικό κόσμο, διαφέρει σημαντικά από άλλες οργανώσεις, λόγω της πολιτικής της υπόστασης και του δικτύου κοινωνικών, θρησκευτικών, εκπαιδευτικών και υγειονομικών ιδρυμάτων που διαθέτει. Τα παραπάνω σε συνδυασμό με την σημαντική οικονομική-εξοπλιστική ενίσχυση που λαμβάνει από μουσουλμανικές χώρες όπως το Κατάρ, το Ιράν και η Τουρκία, την καθιστούν μια οργάνωση με πολύ γερή βάση. Ωστόσο, η παρατεταμένη στρατιωτικοποίηση, η έλλειψη θεσμικής διαφάνειας και η διεθνής απομόνωση έπληξαν την πολιτική της νομιμοποίηση, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος του παλαιστινιακού λαού να στραφεί προς την ανάγκη μιας πολιτικής λύσης. Συνεπώς, η οργάνωση βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα σημαντικό υπαρξιακό δίλημμα, είτε να επιχειρήσει τον μετασχηματισμό της σε καθαρά πολιτικό φορέα, είτε να περιθωριοποιηθεί πλήρως από τη διαδικασία οικοδόμησης της ειρήνης. Η Χαμάς ούσα μία τρομοκρατική οργάνωση όχι παρά φύση γέννημα, αλλά προϊόν του ίδιου του διεθνούς συστήματος αναρχίας, είναι σαφές πως δεν θα παραδώσει τα όπλα εύκολα. Άλλωστε, ο Δυτικός παρεμβατισμός ήταν αυτός ο οποίος την γέννησε κινόντας το αίσθημα ανασφάλειας και της ανάγκης για επιβίωση. Ένας τέτοιος παρεμβατισμός δεν πρόκειται να γίνει δεκτός από την Χαμάς, η οποία επιθυμεί την διακυβέρνηση της Παλαιστίνης αμιγώς από Παλαιστίνιους και Μουσουλμάνους. Σε αυτή τη φάση, ο διεθνής παράγοντας επιδιώκει την πλήρη απομάκρυνση της Χαμάς από την πολιτική διοίκηση, με στόχο να καταστεί δυνατή η επιστροφή της Παλαιστινιακής Αρχής και η σταδιακή δημιουργία ενός ενιαίου πολιτικού φορέα που θα αναγνωρίζεται διεθνώς.
Η πρόκληση της πολιτικής αναδιοργάνωσης
Η δημιουργία μιας μεταβατικής διοίκησης στη Γάζα, υπό διεθνή εποπτεία, επιδιώκει να καλύψει προσωρινά το κενό το οποίο θα αφήσει ενδεχομένως η Χαμάς. Ωστόσο, η επιβίωση μίας τέτοιας δομής θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα μπορέσει να αποκτήσει λαϊκή νομιμοποίηση και να αποφύγει την εικόνα ενός εξωτερικά επιβαλλόμενου και επηρεαζόμενου μηχανισμού διοίκησης.
Η πολιτική αναδιοργάνωση της Παλαιστίνης απαιτεί τη δημιουργία ενός νέου θεσμικού πυρήνα, ανώτερου της Χαμάς και της παλαιάς Παλαιστινιακής Αρχής.
Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο τα βασικά συστατικά στοιχεία που δίνουν στο κράτος νομική υπόσταση, είναι 1) η ύπαρξη ενός συνόλου ανθρώπων που κατοικεί μόνιμα σε μία συγκεκριμένη περιοχή και έχει κοινή αντίληψη συλλογικής ταυτότητας στο μεγαλύτερο μέρος του, 2) Η συγκεκριμένη περιοχή αποτελεί το έδαφος, το οποίο δεν πρέπει να είναι πλέον υπό την κυριαρχία κανενός ξένου κράτους, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να υπάρχει σαφής έλεγχος και κυριαρχία της κυβέρνησης πάνω σε αυτό, 3) Η ύπαρξη μίας κεντρικής δομής εξουσίας, η οποία ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο στα άλλα δύο συστατικά στοιχεία του κράτους και λαμβάνει σημαντικές αποφάσεις. Είναι ευκόλως αντιληπτό λοιπόν, πως στην περίπτωση της Παλαιστίνης, το βασικότερο εμπόδιο για την καθολική της αναγνώριση είναι η απουσία ικανής και ισχυρής κεντρικής διοίκησης. Η αποτελεσματική εξουσία του κράτους πάνω στα συστατικά του στοιχεία είναι αυτή η οποία καθορίζει την διαδικασία ολοκλήρωσης του. Συνεπώς, μία οντότητα, η οποία διαθέτει ισχυρή εξουσία, αποτελεί ένα κρίσιμο μέγεθος ώστε να θεωρηθεί κράτος, καθώς είναι ικανή να κυριαρχεί τόσο στο εσωτερικό της περιβάλλον (κοινωνία και πολίτες), αλλά και στο εξωτερικό περιβάλλον, εξασφαλίζοντας εσωτερική σταθερότητα και εδαφική ακεραιότητα επί μονίμου βάσεως. Η πιθανότητα συγκρότησης ενός Παλαιστινιακού Συμβουλίου Εθνικής Ενότητας, με την συμμετοχή ανεξάρτητων προσωπικοτήτων και τεχνοκρατών, εξετάζεται σοβαρά. Αν επιτευχθεί το παραπάνω, θα αποτελέσει τη βάση για την επόμενη φάση της πολιτικής ενοποίησης των παλαιστινιακών εδαφών και την επίσημη αναγνώριση του κράτους.
Το τέλος του πολέμου και μια αποτελεσματική αποδυνάμωση της Χαμάς, προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία για επαναπροσδιορισμό της παλαιστινιακής υπόθεσης. Η ειρήνη δεν θα προκύψει μόνο από την απουσία των όπλων, αλλά από την ύπαρξη θεσμικής κανονικότητας και πολιτικής εμπιστοσύνης.
Η αποδυνάμωση της Χαμάς δημιουργεί τις προϋποθέσεις, αλλά όχι αυτόματα και τις λύσεις . Το ζητούμενο είναι η οικοδόμηση ενός Παλαιστινιακού κράτους που να μπορεί να σταθεί νομικά, πολιτικά και κοινωνικά στο διεθνές σύστημα, ανεπηρέαστο από εξωγενείς παράγοντες.
Συμπεράσματα
Η συμφωνία της Γάζας δεν έφερε απλώς το τέλος μιας πολεμικής φάσης· εγκαινιάζει την απαρχή μιας μακράς διαδικασίας πολιτικής αναδόμησης. Η αναγνώριση της Παλαιστίνης δεν αποτελεί πια μια θεωρητική συζήτηση, αλλά πρακτικό στοίχημα για τη σταθερότητα της περιοχής. Η αποδυνάμωση της Χαμάς αφαιρεί ένα σημαντικό εμπόδιο, αλλά ταυτόχρονα φέρνει στην επιφάνεια ένα βαθύ κενό της παλαιστινιακής πολιτικής σκηνής, την απουσία αντιπροσώπευσης και στρατηγικού οράματος. Το μέλλον της Παλαιστίνης θα κριθεί όχι τόσο από τη διεθνή νομιμότητα που θα της αναγνωριστεί, όσο από την ικανότητά της να οικοδομήσει εκ των έσω μια λειτουργική και κυρίαρχη πολιτεία. Η επίτευξη ειρήνης και σταθερότητας στην Παλαιστίνη δεν μπορεί να περιοριστεί σε νομικές διακηρύξεις ή διεθνείς αναγνωρίσεις. Απαιτεί τη συνολική εφαρμογή της αρχής της αυτοδιάθεσης μέσα από θεσμικά ισχυρούς και κοινωνικά νομιμοποιημένους φορείς εξουσίας. Το διεθνές δίκαιο παρέχει το πλαίσιο και τη νομιμότητα για την αναγνώριση της Παλαιστίνης, ωστόσο η επιβίωση του κράτους θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της νέας κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τις βαθιές συνέπειες του πρόσφατου πολέμου, να ενοποιήσει τις κοινωνικές ομάδες και να δημιουργήσει λειτουργικούς θεσμούς ασφάλειας, δικαιοσύνης και διοίκησης. Η Παλαιστίνη χρειάζεται παράλληλα νομιμοποίηση και ισχύ, ώστε η αναγνώριση από τη διεθνή κοινότητα να μετατραπεί σε πραγματική αυτοδιάθεση και αναγνώριση και όχι σε κενό τυπικής νομικής υπόστασης και σε αναγνωρίσεις συμβολικού χαρακτήρα.
Ενδεικτικές Πηγές
-
Σταματόπουλος Δημήτρης , Ασημακοπούλου Δήμητρα, 2016, Η Ιστορία της Μέσης Ανατολής, Εκδόσεις Επίκεντρο
-
Υφαντής Κώστας, 2012, Διεθνής Πολιτική Θεωρία- Η Γοητεία του Ρεαλιστικού Λόγου, Εκδόσεις Σιδέρης
-
Antonio Cassese, 2012, Διεθνές Δίκαιο, μτφρ. Σαριδάκης Γ., Παζαρτζή Φ., Εκδόσεις Gutenberg
-
Andrew Haywood,2013, Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτική στην Παγκόσμια Εποχή, Εκδόσεις Κριτική
-
Ροζάκης Χρήστος, 2017, Η Αυτοδιάθεση των λαών και Αναγνώριση των κρατών, Εκδόσεις Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης
