Γράφει ο Κωνσταντίνος Νικολετόπουλος, Αναλυτής ΚΕΔΙΣΑ
Ο Αύγουστος που μας πέρασε ήταν ένας από τους κρισιμότερους μήνες για την Ουκρανία και την Ευρώπη. Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, παίρνοντας πλέον την πρωτοβουλία των (διπλωματικών) κινήσεων, έστειλε δυο μηνύματα σε Ευρώπη, Ρωσία και Ουκρανία:
1) Η Ρωσία δεν μπορεί να ηττηθεί ολοκληρωτικά στο πεδίο της μάχης.
2) Δεν υπάρχει ειρήνη στην Ουκρανία χωρίς την παροχή ισχυρών εγγυήσεων ασφαλείας.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος σε μια μάλλον απροσδόκητη κίνηση στις αρχές Αυγούστου υποδέχτηκε με τιμές τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν στην Αλάσκα. Στη συνάντηση αυτή ο Τραμπ άκουσε για ακόμα μια φορά τα αιτήματα του Προέδρου Πούτιν για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία. Να θυμίσω εδώ ότι η Ρωσική πλευρά απαιτεί:
1) τον πλήρη έλεγχο του Ντονμπάς
2) την προστασία της Ρωσικής ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας
3) την καθιέρωση της Ρωσικής γλώσσας ως επίσημης γλώσσας
4) την αποστρατιωτικοποίηση της Ουκρανίας
5) Και τέλος, την διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία
Ο Πρόεδρος Τραμπ δεν μπορεί να ικανοποιήσει τα αιτήματα της Μόσχας καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας ανεξάρτητος οργανισμός, με τις ΗΠΑ να μην έχουν καμία επίσημη αρμοδιότητα πάνω σε αυτόν. Παρόλα αυτά, στη συνάντηση προσπάθησε να πείσει τον Ρώσο ομόλογό του για κατάπαυση του πυρός, προσφέροντας του ως κίνητρο την μη ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Όμως παρά το θεωρητικά καλό κλίμα, ο βασικός στόχος του Αμερικανού προέδρου για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία δεν επιτεύχθηκε, με τις ρωσικές δυνάμεις να επιχειρούν στο Ποκρόφσκ, στο Σούμυ, αλλά και στο Χάρκοβο.
Στις 18 Αυγούστου 2025 ο Ουκρανός Πρόεδρος Βολόντιμιρ Ζελένσκι μαζί με 8 Ευρωπαίους ηγέτες, καθώς και την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και το Γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, βρέθηκαν στο Λευκό Οίκο για να συναντηθούν με τον Πρόεδρο Τραμπ. Η παρουσία της ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, ήταν ένα μήνυμα της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ ότι εξακολουθούν να στηρίζουν την Ουκρανία. Στην μαραθώνια αυτή συνάντηση συμφωνήθηκε ότι για να τελειώσει ο πόλεμος θα πρέπει να υπάρξει ειρηνευτική συμφωνία με ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο. Τα βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση αποτελούν μέχρι σήμερα σημείο τριβής για ΗΠΑ και Ευρωπαίους. Οι Ευρωπαίοι, και κυρίως οι Γάλλοι και οι Γερμανοί, επιθυμούν πρώτα κατάπαυση του πυρός και μετά συμφωνία ειρήνης.
Ο Τραμπ αντέτεινε ότι κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητο και σε αυτό το ζήτημα μάλλον έχει δίκιο. Αν και κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή, ας μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν δυο χαρακτηριστικά παραδείγματα όπου υπογράφηκαν ειρηνευτικές συμφωνίες ενώ οι μάχες συνεχίζονταν:
1) Η συμφωνία του Ντέιτον το 1995 με την οποία ολοκληρώθηκε ο πόλεμος της Βοσνίας υπογράφηκε ενώ οι μάχες μεταξύ Σέρβων και Βόσνιων συνεχίζονταν.
2) Η συμφωνία της Ντόχα το 2020 που σταμάτησε το πόλεμο μεταξύ ΝΑΤΟ και Ταλιμπάν. Οι διαπραγματεύσεις και η υπογραφή της συμφωνίας έλαβαν χώρα ενώ οι μάχες των Ταλιμπάν με το ΝΑΤΟ αλλά και με τις Αφγανικές δυνάμεις ασφαλείας ήταν σε εξέλιξη.
Στη συνάντηση συζητήθηκαν κυρίως δύο κρίσιμα ζητήματα :
1) Το εδαφικό. Οι ΗΠΑ πιέζουν την Ουκρανία να παραχωρήσει εδάφη στην Ρωσία συμπεριλαμβανομένων των πόλεων Σλαβιάνσκ και το Κραματόρσκ. Οι δυο αυτές πόλεις όμως είναι πολύ σημαντικές για την Ουκρανία, καθώς εκεί έχουν τα στρατηγεία τους οι ανώτατοι αξιωματικοί του ουκρανικού στρατού, ενώ επίσης έχουν δημιουργηθεί πολύ ισχυρά οχυρωματικά έργα. Επίσης βασικός λόγος που η Ουκρανία δεν συζητά την παράδοση των περιοχών αυτών είναι ότι το Σλαβιάνσκ και το Κραματόρσκ ήταν οι πρώτες πόλεις που καταλήφθηκαν από τον Ουκρανικό στρατό κατά την διάρκεια της επιχείρησης του Κιέβου 2014-2021.
2) Το κύριο ζήτημα βέβαια είναι το τι θα γίνει με τις εγγυήσεις ασφαλείας οι οποίες θα πρέπει να είναι και ισχυρές αλλά και βιώσιμες. Ο Τραμπ έχει πράγματι συμφωνήσει ότι είναι απαραίτητη η παροχή επαρκών εγγυήσεων ασφαλείας προς την Ουκρανία. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να στείλουν χερσαίες δυνάμεις στην Ουκρανία, αν και εξετάζουν με θετικό πρόσημο τη συμμετοχή τους σε εναέριες περιπολίες πάνω από τη χώρα, καθώς επίσης και την παροχή πληροφοριών στα ευρωπαϊκά στρατεύματα που θα βρεθούν στο έδαφος της Ουκρανίας. Οι ευρωπαίοι έχουν καταλήξει στην αποστολή 5 ταξιαρχιών, αποτελούμενες κυρίως από εκπαιδευτικές μονάδες και από παρατηρητές. Το ζήτημα κατά την εκτίμηση μου που προκύπτει εδώ είναι αν πρόκειται για ένα όντως ρεαλιστικό εγχείρημα: Εκτιμώ ότι το σχέδιο που προωθεί η ΕΕ είναι αμφίβολο εάν μπορεί να έχει απόλυτη επιτυχία. Κι αυτό, διότι τα σύνορα της Ουκρανίας με την Ρωσίας είναι περίπου 1.000 χιλιόμετρα! Επομένως, δεν είναι εύκολο να υπάρχει ουσιαστικός και ολοκληρωμένος έλεγχος σε μία τόσο μεγάλη γεωγραφική έκταση. Και δεδομένου ότι οι απώλειες της Ουκρανίας ξεπερνούν σήμερα τα 2 εκατομμύρια νεκρούς και τραυματίες, είναι εξαιρετικά δύσκολο για μια μη μάχιμη ευρωπαϊκή δύναμη να φυλάξει αποτελεσματικά μια τόσο μεγάλη γραμμή συνόρων.
Ένα επιπλέον σημαντικό ζήτημα που θα πρέπει επίσης να λυθεί οπωσδήποτε είναι το εκκλησιαστικό ζήτημα . Η Αγία Λαύρα των σπηλαίων είναι μια από τις πλέον ιστορικές μονές του Πατριαρχείου της Μόσχας. Όπως είναι γνωστό, η Ρωσική εκκλησία παίζει σημαντικό ρόλο στην πολιτική ζωή της Ρωσίας και πάντα βρισκόταν κοντά στις εκκλησίες του εξωτερικού που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο της. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία με επικεφαλής τον μητροπολίτη υπάγεται στο Πατριαρχείο Μόσχας.
Ο Πατριάρχης Κύριλλος έχει καλέσει το Ρωσικό κράτος να προστατέψει το ποίμνιο του Μητροπολίτη Ονούφριου, που όπως υποστηρίζει βρίσκεται υπό διωγμό. Απόδειξη της στενής σχέσης Εκκλησίας και Πολιτείας στην Ρωσία είναι ότι κατά την διάρκεια εκδήλωσης για τον εορτασμό του Πάσχα στο Ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών, ο Ρώσος ΥΠΕΞ Σεργκέι Λαβρόφ στην ομιλία του κατηγόρησε το Κίεβο για βλασφημία και προσπάθεια εξευτελισμού της πίστης του ποιμνίου της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Μάλιστα ξεκαθάρισε ότι δε νοείται ειρήνη στην Ουκρανία χωρίς να έχουν διασφαλιστεί όλα τα δικαιώματα της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, υπό την ηγεσία του Ονούφριου (του οποίου την Ουκρανική υπηκοότητα έχει ανακαλέσει η Ουκρανική κυβέρνηση). Το Κίεβο αντιθέτως θεωρεί την Αγία Λαύρα των σπηλαίων και τις ενορίες που υπάγονται σε αυτή ως άντρο κατασκοπείας υπέρ της Μόσχας. Ο Ονούφριος και οι ιερείς του διώκονται από την κυβέρνηση Ζελένσκι.
Η επίλυση της εκκλησιαστικής κρίσης που ξεκίνησε το 2018 με την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για το Κρεμλίνο για τον τερματισμό του πολέμου.
Παρόλα αυτά, οι προσπάθειες των ΗΠΑ για τερματισμό του πολέμου φαίνεται να ναυαγούν (οριστικά;…) μετά την εισβολή ρωσικών drones στην Πολωνία. Η Πολωνία τέθηκε αμέσως σε συναγερμό και κατέρριψε , με την βοήθεια της Γερμανίας και της Ολλανδίας, τα ρωσικά drones που είχαν εισέλθει στον εναέριο χώρο της. Ο Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και Υπουργός Άμυνας της Πολωνίας Βλάντισλαβ Κόσνιακ έκανε λόγο για εσκεμμένη ενέργεια και σοβαρή πρόκληση εις βάρος της Πολωνίας . Η Πολωνία ενεργοποίησε το άρθρο 4 του ΝΑΤΟ καλώντας τα κράτη μέλη της συμμαχίας για διαβουλεύσεις. Να πούμε εδώ ότι το άρθρο 4 έχει ενεργοποιηθεί 6 φορές στην ιστορία του ΝΑΤΟ (τις 3 από την Τουρκία) .
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τούσκ χαρακτήρισε την κατάσταση εξαιρετικά κρίσιμη. Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι τόσο η Λιθουανία όσο και η Ουκρανία έκαναν λόγο για μια άνευ προηγουμένου πρόκληση της Ρωσίας, που είχε σαν στόχο την γενίκευση του πολέμου. Βίλνιους και Βαρσοβία κάλεσαν τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να ενισχύσουν άμεσα την Ουκρανική αεράμυνα. Ο Διοικητής των Δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη πτέραρχος Αλέξους Γκρίνκεβιτς, επισκεπτόμενος την Λιθουανία, διαβεβαίωσε ότι η προστασία των κρατών της Λιθουανίας και των κρατών της Βαλτικής αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα για την συμμαχία.
Με τα σημερινά δεδομένα φαίνεται ότι βρισκόμαστε μακριά από την υπογραφή συνθήκης ειρήνης για το οριστικό τέλος του πολέμου στην Ουκρανία. Βέβαια είναι όντως σημαντικό ότι έχουν ξεκινήσει τα πρώτα βήματα της ειρηνευτικής διαδικασίας, και σημαντικότερο από όλα είναι ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει συμφωνήσει για την παροχή εγγυήσεων ασφαλείας προς το Κίεβο.
Πηγές
https://www.cfr.org/article/what-expect-trump-putin-alaska-summit
https://www.cfr.org/article/major-takeaways-trumps-meeting-zelenskyy-and-european-leaders
https://www.bbc.com/news/articles/cx2qr08l1yko
https://www.justsecurity.org/119273/trump-zelenskyy-europe-meeting/
https://www.patriarchia.ru/gr/news/state/article/116381?base=news&from=news&subcategory=state
https://www.cfr.org/article/russia-tests-nato-poland-drone-breach
